• Dla rodziców
• >
• Artykuły
• >
• Potrzeba bezpieczeństwa psychicznego dziecka

Potrzeba bezpieczeństwa psychicznego dziecka

Każdy człowiek odpowiednio postrzegający otaczającą go rzeczywistość, marzy o życiu w poczuciu bezpieczeństwa, szczęścia, spokoju, harmonii, komfortu psychicznego i dostatku. Niestety, dla wielu z nas, w tym dzieci, taki świat jest niedostępny, a życie dostarcza wielu sytuacji zakłócających równowagę emocjonalną, burzących spokój i generujących urazy psychiczne na całe życie.

Udowodniono, że w dużej mierze o charakterze człowieka decyduje środowisko, w którym się wychowuje. Czynniki wrodzone nie mają tak istotnego znaczenia, jak czynniki społeczne. Pedagodzy społeczni i psychologowie udowodnili, że pierwszy i rozstrzygający wpływ ma rodzina. Istnieje wiele definicji, teorii tłumaczących ten problem w sposób jednoznaczny. Rodzina to podstawa, grunt, na którym wyrasta przyszły członek społeczeństwa. Wzory czerpane od matki, ojca, rodzeństwa i innych członków rodziny, grupy rówieśniczej, z którymi dziecko się styka – decydują o tym, jak będzie się rozwijać jego osobowość i jakim człowiekiem stanie się w przyszłości. Dzieci są bystrymi obserwatorami otoczenia i nic nie ujdzie ich uwadze. Rodzice i wszyscy członkowie rodziny, z którymi dziecko przebywa na co dzień, powinni kontrolować własne zachowanie, by nie dawać dziecku niewłaściwych wzorców do naśladowania. Zatem zaspokojenie potrzeby bezpieczeństwa psychicznego dziecka spoczywa w początkowej fazie jego rozwoju na członkach rodziny. Z chwilą przyjęcia dziecka do przedszkola również na wszystkich osobach, z którymi dziecko się spotyka w nowym środowisku wychowawczym, zwłaszcza na nauczycielach i współpracujących z nimi opiekunach.

Najczęściej spotykane błędy wychowawcze popełniane przez rodziców wobec dzieci to:
1. Nadmierne uleganie życzeniom dziecka. Taka postawa rodzica kształtuje u dziecka postawę egocentryczną i egoistyczną.
2. Stosowanie zbyt surowych metody wychowawczych. Ograniczone możliwości dziecka nie pozwalają sprostać wygórowanym oczekiwaniom rodziców. Od dziecka żąda się bezkrytycznego podporządkowania się wszystkim poleceniom rodziców. W takiej rodzinie jest hamowana i tłumiona aktywność dziecka, które naturalną koleją rzeczy musi odreagować stres i najczęściej dzieje się to w przedszkolu.
3. Najbardziej niekorzystną sytuacją wpływającą na poczucie bezpieczeństwa psychicznego dziecka jest zmienność rodziców w stosunku do dziecka – niestałość, brak konsekwencji, chwiejność postawy, wymagań oraz wyrażanych uczuć. Dziecko szybko poznaje słabość rodziców i uczy się dostosowywać swoje zachowanie do ich skrajnych reakcji – wybuchów złości lub wylewnej miłości. Uczy się unikać zarówno kar, jak i czułości, gdyż obie formy zachowań traktuje jedynie jako chwilowy grymas rodziców. Dziecko, nie mając jasno ustalonych granic, nie potrafi odróżnić dobrego postępowania od złego, na przemian przez kłamstwo, uległość oraz pokorę stara się unikać przykrości ze strony zmiennych rodziców. Postawa taka utrwala się w dorosłym życiu, a osoba tak wychowywana najczęściej jest cyniczna i nie uznaje żadnych autorytetów.
4. Równie częstym błędem jest przesadne wychowanie. Prowadzi to do zbytniej ingerencji w swobodę dziecka we wszystkich sferach jego rozwoju, a w szczególności ogranicza inwencję twórczą, pomysłowość oraz inicjatywę. Takie wychowanie z reguły skutkuje ograniczeniem samodzielności dziecka oraz brakiem zaradności życiowej nawet w najprostszych sytuacjach. Dziecko tak wychowywane jest najczęściej postrzegane jako niezdara, co powoduje u niego sporo frustracji, gorsze postrzeganie samego siebie, brak wiary we własne możliwości, a w konsekwencji może prowadzić do odrzucenia i odosobnienia od grona rówieśników. A to już poważne następstwa niezaspokojenia potrzeby bezpieczeństwa psychicznego we wczesnym dzieciństwie.
Z uwagi na okres rozwojowy kształtowanie się charakteru dziecka jest w pewnym stopniu też uzależnione od jego własnej aktywności. Okres przedszkolny to czas, w którym tworzą się podstawy dla rozwoju uczuć i woli. Umiejętność radzenia sobie z niepowodzeniami i przystosowania się do trudnych sytuacji jest również ważna w kształtowaniu osobowości dziecka. Niestety, obecnie obserwuje się u wielu rodziców skłonność do nadmiernej opiekuńczości, przejawiającej się natychmiastowym usuwaniem wszelkich trudności w życiu dziecka i zaspokajaniu wszelkich zachcianek. Wpływa to kształtowanie się odporności psychicznej dziecka i w przyszłości może stać się przyczyną poważnych załamań, w przypadku napotkania nawet niewielkich trudności życiowych.

To niezwykle istotne, by wiedzieć, jak postępować, aby zaspokoić potrzebę bezpieczeństwa psychicznego dziecka. Rolą przedszkola, nauczycieli i wszystkich wychowawców (opiekunki, pomoce nauczyciela, woźne oddziałowe też mają istotny wpływ na wychowanie dzieci w przedszkolu) jest postępować zgodnie z zasadami bezpieczeństwa psychicznego dzieci. Nauczyciele i specjaliści mają także uświadamiać rodziców, jakie konsekwencje niesie ze sobą niezaspokojenie tej podstawowej potrzeby.

Dziecko, zdaniem amerykańskiego psychologa dr Thomasa Gordona, kieruje się prostymi zasadami: "Powiedz mi, a zapomnę, pokaż to zapamiętam, pozwól mi zrobić, a zrozumiem".

Warto wiedzieć, jakich zasad postępowania przestrzegać, a czego absolutnie ani nauczycielom, ani rodzicom robić nie wolno.

Zasada nr 1.

Uważnie i spokojnie słuchajcie, co dziecko do was mówi, wtedy stwarzacie mu  szansę na wykształcenie poczucia własnej wartości.

Zasada nr 2.

Strońcie od krytyki, bowiem dziecko krytykowane traci poczucie własnej wartości.

Zasada nr 3.

Nie krzyczcie, ponieważ dziecko ciągle żyjące w strachu uczy się lękliwości.

Zasada nr 4.

Nie chowajcie dziecka pod kloszem, ponieważ dziecko nadmiernie chronione traci wiarę w siebie.

Zasada nr 5.

Nie wyśmiewajcie, gdyż dziecko wyśmiewane staje się nieśmiałe.

Zasada nr 6.

Motywacja potrafi czynić cuda, bowiem dziecko mądrze zachęcane do działania uczy się wiary w siebie.

Zasada nr 7.

Chwalcie mądrze, gdyż dziecko chwalone umacnia swoje poczucie własnej wartości.

Zasada nr 8.

Dajcie dziecku odczuć konsekwencje jego działań, gdyż dziecko musi wiedzieć, gdzie przebiega granica między tym, co wolno, a tym, co zabronione.

 Pamiętajmy też o tym, że nie ma jednej recepty, jedynie słusznej metody na wychowanie dziecka. Jednak to, co dziś w nie "włożymy", "wyjmiemy" po latach.

 Przesłanie Dorothy Law Nolte

* Dziecko krytykowane uczy się potępiać

* Dziecko żyjące w nieprzyjaźni uczy się agresji

* Dziecko wyśmiewane uczy się nieśmiałości

* Dziecko zawstydzane uczy się poczucia winy

* Dziecko żyjące w tolerancji uczy się cierpliwości

* Dziecko zachęcane uczy się wiary w siebie

* Dziecko rozumiane uczy się oceniać

* Dziecko traktowane uczciwie uczy się sprawiedliwości

* Dziecko żyjące w bezpieczeństwie uczy się ufać

* Dziecko przyjmowane takim, jakim jest, uczy się akceptować

* Dziecko traktowane uczciwie uczy się prawdy

* Dziecko otoczone przyjaźnią uczy się szukać w świecie miłości.